İşletme zekâtı nasıl hesaplanır
Zekât tarihinden ödenecek zekâta beş adımda; örnek olarak bir fırının bilançosuyla.
İşletme zekâtı, birikim zekâtı gibi işler: tam bir kamerî yıl boyunca elde tutulan ve nisabın üzerinde olan mal, %2,5’i verilerek arındırılır. Fark şudur: işletmenin elinde nakitten fazlası vardır. Bu rehber, hesabı gerçek bir bilançoyla ve İslami finans kuruluşlarının çoğunun kullandığı yöntem olan AAOIFI Şer’î Standart 35’e göre anlatır.
1. adım: zekât tarihinizi seçin
Zekât her kamerî yılda (havl) bir kez gerekir. Çoğu işletme 1 Ramazan gibi sabit bir tarih seçer ve o günün bakiyelerini kullanır. Defterleriniz 31 Aralık gibi bir mali yıl sonuna göre tutuluyorsa, biraz daha yüksek bir oranla o tarihi de kullanabilirsiniz: bkz. kamerî yıl mı, güneş yılı mı.
2. adım: o tarihe ait bir mizan alın
Mizan, defterlerinizdeki her hesabı bakiyesiyle listeler. Muhasebe programınızdan zekât tarihi için dışa aktarın. Önemli olan bilanço hesaplarıdır: işletmenin sahip oldukları ve borçları. Gelir tablosu hesapları zekâtı etkilemez; yalnızca stok için brüt kâr marjını hesaplamaya yarar.
3. adım: sayılanları toplayın
- Nakit ve banka bakiyeleri; tasarruf ve ödeme sağlayıcı hesapları dâhil.
- Tahsil etmeyi beklediğiniz sürece müşterilerden alacaklar.
- Stok, zekât tarihinde satılacağı değerle.
- Ham maddeler ve yarı mamuller, güncel değerleriyle.
- Satmak için tutulan yatırımlar ile altın veya gümüş, bugünkü değeriyle.
İşletmeyi yürütmek için kullandıklarınızı dışarıda bırakın: ekipman, taşıtlar, iş yeri, yazılım ve şerefiye. Bunlar ticaret için tutulan mal değil, araçtır (AAOIFI 4/1). Peşin ödenen giderler ve değersiz alacaklar da sayılmaz.
4. adım: bir yıl içinde vadesi gelen borçları düşün
İşletmenin önümüzdeki 12 ayda ödemesi gerekenleri çıkarın: tedarikçiler, vadesi gelmiş vergiler, ücretler ve faturalar, peşin alınan ödemeler, kısa vadeli krediler ve uzun vadeli kredilerin gelecek yıla ait taksitleri. Faiz düşülmez; karşılıklar yalnızca ödendiklerinde ya da vadeleri geldiğinde düşülür; AAOIFI’ye göre duran varlıklar için alınan borçlar da düşülmez. Ayrıntısı: hangi borçları düşebilirsiniz.
5. adım: nisabı kontrol edin ve oranı uygulayın
Geriye kalan, zekât matrahıdır. Zekât tarihinizde en az 85 gram altının (AAOIFI) veya 612,36 gram gümüşün (NZF) değeri kadarsa zekât gerekir: kamerî yıl için matrahın %2,5’i, güneş yılı için %2,577’si.
Hesaplanmış bir örnek
| Hesap | Bakiye | Zekât için |
|---|---|---|
| Banka | 18.420,00 | Sayılır: 18.420,00 |
| Ekmek ve pasta borcu olan müşteriler | 6.150,00 | Sayılır: 6.150,00 |
| Stok (maliyeti 9.800,00) | 9.800,00 | Satış değeriyle sayılır: 11.200,00 |
| Fırınlar ve tesisat, amortisman sonrası | 18.000,00 | Sayılmaz |
| Tedarikçiler | (4.300,00) | Düşülür: 4.300,00 |
| Ödenecek KDV | (2.120,00) | Düşülür: 2.120,00 |
| Fırın kredisi, 3.600,00’ı bu yıl ödenecek | (18.000,00) | Düşülmez: ekipman için alındı |
| Zekât matrahı | 35.770,00 − 6.420,00 = 29.350,00 | |
| %2,5 üzerinden ödenecek zekât | 733,75 |
NZF rehberine göre fırın kredisinin 3.600’lük taksiti de düşülür; bu durumda matrah 25.750, zekât 643,75 olur. İkisi de makuldür; yöntem sayfası ikisinin ayrıldığı her noktayı gösterir.
Kim öder
Şahıs işletmesinin sahibi tamamını öder. Ortaklıkta her ortak kendi payı için, şirkette ise pay sahipleri öder; şirket onlar adına ödemiyorsa. Bkz. şahıs işletmeleri, ortaklıklar ve şirketler için zekât.