Zakat354

Zo wordt zakat berekend

Zakat354 past gepubliceerde regels toe en laat bij elke post zien welke regel is toegepast. Deze pagina legt ze in gewone woorden uit: eerst je eigen zakat, daarna een bedrijf.

Je eigen zakat

Je eigen zakat volgt hetzelfde idee als die van een bedrijf. Tel op wat op je zakatdatum meetelt, trek de schulden af die mogen worden afgetrokken, en als wat overblijft de nisab bereikt, betaal je daar één veertigste van.

Wat meetelt − rente om weg te geven − afgetrokken schulden = waarover zakat verschuldigd is. Zakat = dat bedrag × 2,5%.

De berekening in één regel

De regels komen uit AAOIFI-sharia-standaard 35, de richtlijnen van de National Zakat Foundation (NZF) in het Verenigd Koninkrijk, het Presidium voor Religieuze Zaken van Turkije (Diyanet) en zijn Hoge Raad, resoluties van de Internationale Islamitische Fiqh-academie (hierna: de Fiqh-academie) en Islamic Relief. De standaard van AAOIFI is geschreven voor instellingen. Waar een regel daaruit hier op een persoon wordt toegepast, is dat naar analogie.

Waar geleerden verschillen

De keuzes bij je eigen zakat, en wie elke opvatting aanhangt
VraagZakat354 begint metDe andere opvatting
Welk metaal de nisab bepaaltGoud. AAOIFI meet geld en handelsgoederen aan goud (3/2/2), en Diyanet ook.Zilver. NZF raadt het aan als je meer bezit dan alleen goud, als veiliger en beter voor wie zakat ontvangt. Volgens Islamic Relief raden de meeste geleerden het aan, en zijn beide geldig. Wat je ook kiest: wie alleen goud bezit, wordt aan de goudnisab gemeten, en wie alleen zilver bezit aan de zilvernisab (NZF; Islamic Relief).
Het gewicht van de nisab85 g goud of 595 g zilver (AAOIFI 3/2/2).87,48 g en 612,36 g, de gewichten die NZF en Islamic Relief gebruiken. De Hoge Raad van Diyanet noemt 80,18 g goud en meet aan goud; de 561 g zilver komt uit het hadithcommentaar van Diyanet, dat voor het goud 81 g geeft.
Sieraden die je draagtTellen mee. De hanafitische rechtsschool telt al het goud en zilver mee, en de gids van NZF volgt dat.Weggelaten. De malikitische, sjafi’itische en hanbalitische rechtsscholen stellen sieraden vrij die je hebt om te dragen, ook als je ze maar af en toe draagt, zolang het dragen ervan is toegestaan. Goud dat een man draagt telt in elke rechtsschool mee (NZF), net als goud en zilver dat je als spaargeld bewaart.
Aandelen en fondsen voor de lange termijnDe volledige marktwaarde: de voorzichtige keuze als je niet weet wat de bedrijven bezitten.Jouw deel van de zakatplichtige bezittingen van de bedrijven, zo nodig geschat (AAOIFI 4/2/4). NZF raadt 25% van de marktwaarde aan als vuistregel. Diyanet: alleen het winstdeel.
Een pensioenpot die op jouw naam is belegdEen kwart, als je hem invult. NZF telt een pot mee voor het zakatplichtige deel van wat hij bevat, nooit voor de volledige marktwaarde, en raadt 25% aan voor een pot die in aandelen is belegd. NZF betaalt het liefst elk jaar en staat toe te wachten tot het pensioen wordt uitgekeerd. Een pensioen dat uitkeert naar salaris en dienstjaren telt niet mee.Niets tot hij wordt uitbetaald: laat het veld leeg. De Fiqh-academie (resolutie 143) telt een pot alleen mee als je zelf bepaalt hoe hij wordt belegd, en vraagt anders zakat over één jaar wanneer je hem ontvangt. Islamic Relief: een pensioen dat is opgebouwd uit salaris dat je nog niet had ontvangen, telt mee bij uitbetaling. Of een deel dat je zelf hebt uitgerekend: geld dat een pot in contanten aanhoudt, telt volledig mee (NZF).
Schulden die je hebtWat je nu moet betalen en de aflossingen van de komende 12 maanden gaan eraf. Diyanet trekt de termijnen van dat jaar af; NZF staat bij een langlopende lening maximaal 12 maanmaanden toe als je de aflossingen anders moeilijk kunt blijven betalen; AAOIFI trekt schulden af die binnen het jaar betaald moeten worden (2/1/1), maar niet als ze dingen hebben betaald die je gebruikt (6/2/2). Rente wordt nooit afgetrokken.Er wordt niets afgetrokken: de opvatting van veel sjafi’itische geleerden.
De lening voor je woningNiet afgetrokken. AAOIFI trekt schulden niet af als ze bezittingen hebben betaald die je gebruikt en niet verkoopt (6/2/2). Islamic Relief trekt alleen de betaling van die maand af.De aflossingen van de komende 12 maanden. Diyanet trekt bij een woninglening de termijnen van dat jaar af. NZF staat maximaal 12 maanmaanden toe, zonder de rente, als je de aflossingen anders moeilijk kunt blijven betalen.

Wat meetelt

  • Contant geld en banksaldi, volledig, waarvoor je ook spaart. Van een gezamenlijke rekening je eigen deel. Geld dat je alleen voor iemand anders bewaart is niet van jou en blijft erbuiten.
  • Goud en zilver, naar het gewicht van het zuivere metaal tegen de prijs op je zakatdatum. Stenen tellen niet mee. Goud dat je via een goudrekening of een goudfonds hebt, telt als goud. Sieraden die je draagt zijn een van de keuzes hierboven.
  • Uitgeleend geld dat je terug verwacht, elk jaar (AAOIFI 5/3/1; NZF; Diyanet).
  • Aandelen, fondsen en cryptovaluta die je hebt om te verkopen, tegen marktwaarde.
  • Aandelen en fondsen voor de lange termijn, voor het deel dat je kiest: de hele marktwaarde, een kwart, niets, of een deel dat je zelf hebt uitgerekend.
  • Een pensioenpot die op jouw naam is belegd, als je hem invult: voor een kwart, of voor een deel dat je zelf hebt uitgerekend.
  • Vastgoed en goederen die je hebt gekocht om te verkopen, tegen marktwaarde.
  • Jouw deel van een bedrijf dat zelf geen zakat betaalt: het geld, de voorraad en de vorderingen, min de schulden die binnen een jaar betaald moeten worden.

Wat niet meetelt

  • Dingen die je gebruikt: de woning waarin je woont, je auto, meubels, kleding en het gereedschap voor je werk (AAOIFI 4/1; NZF; Diyanet).
  • Een huis dat je verhuurt. De huur die je op je zakatdatum nog hebt, telt wel mee, als onderdeel van je geld (AAOIFI 4/2; NZF).
  • Een lening die de lener niet kan of wil terugbetalen. Ze blijft erbuiten tot je het geld ontvangt. AAOIFI vraagt dan zakat over één jaar (5/3/1); bij de Fiqh-academie begint je jaar op de dag dat je het ontvangt (resolutie 1).
  • Loon, een bruidsgave (mahr) of een erfenis die je nog niet hebt ontvangen. NZF en Diyanet laten die erbuiten tot je ze in handen hebt. AAOIFI telt loon dat een werkgever zeker zal betalen mee zoals elke inbare vordering (5/3/1): volg je dat, tel het dan op bij het geld dat je terug verwacht.
  • De AOW, en een pensioen dat uitkeert naar salaris en dienstjaren (NZF).
  • Vee en oogst. Daarvoor gelden eigen regels, die Zakat354 niet behandelt.

Eén dag per jaar

Zakat wordt berekend over wat je op je zakatdatum hebt, de dag waarop je maanjaar eindigt. Ze is voor het eerst verschuldigd een maanjaar nadat je vermogen de nisab bereikte. Wat er in de loop van het jaar bij kwam of af ging, verandert de som niet: daarin volgt Zakat354 NZF en Diyanet. NZF raadt een vaste datum in de maankalender aan en gaat uit van wat je op die dag bezit; Diyanet zegt dat stijgingen en dalingen tijdens het jaar niet meetellen, zolang je aan het begin en aan het einde de nisab had. De standaard van AAOIFI zegt het anders: zakat rust op het deel van de inkomsten dat na een heel jaar nog niet is uitgegeven (3/1/3). Veel mensen houden de dag aan waarop ze voor het eerst de nisab bezaten, of een dag in Ramadan.

Goud, zilver en sieraden

Goud en zilver tellen mee naar het gewicht van het zuivere metaal, dus Zakat354 vraagt het gewicht en het karaat. Een armband van 40 g in 22 karaat bevat 36,64 g zuiver goud; bij € 110 per gram is dat € 4.030,40. De prijs is de prijs van de dag in jouw valuta, en je kunt in plaats daarvan de prijs invullen die je juwelier noemt.

Of sieraden die je draagt meetellen, is een van de oudste verschillen tussen de rechtsscholen. Welke opvatting je ook kiest: goud en zilver dat je als spaargeld bewaart telt volledig mee, en de stenen in een sieraad nooit. Fijn goud (24 karaat) en fijn zilver (999) tellen als zuiver.

De nisab

Zakat is verschuldigd zodra wat overblijft de nisab bereikt: twintig mithqal goud of tweehonderd dirham zilver. In grammen is dat 85 g en 595 g volgens de omrekening van AAOIFI. Zilver is tegenwoordig veel minder waard dan goud, dus de zilvernisab ligt veel lager, en de keuze tussen die twee bepaalt of iemand met een bescheiden spaarbedrag betaalt.

De keuze geldt voor gemengd vermogen: geld, goederen en metalen samen. Wie alleen goud bezit, wordt aan de goudnisab gemeten, en wie alleen zilver bezit aan de zilvernisab, welk metaal er ook is gekozen (NZF; Islamic Relief).

Zakat354 begint met goud en verbergt het andere antwoord nooit: als je boven de ene drempel zit en onder de andere, laat de uitkomst zien wat er met het andere metaal verschuldigd zou zijn.

Schulden

Een schuld die je nu moet betalen, gaat af van wat meetelt: een creditcardsaldo, een rekening of belasting die al betaald moet worden, geld van familie dat terug moet. Van een lening die je in jaren aflost, trekt Zakat354 de aflossingen van de komende 12 maanden af, niet de hele lening, en nooit de rente (AAOIFI 2/1/1 en 6/2/4; NZF; Diyanet). De klassieke hanafitische opvatting, die Diyanet ook vermeldt, trekt een schuld volledig af, of ze al betaald moet worden of niet; voor die opvatting heeft Zakat354 geen instelling.

De lening voor je woning wordt apart behandeld, omdat daarmee iets is betaald dat niet meetelt voor zakat. Zakat354 begint met niet aftrekken; je kunt ervoor kiezen de komende 12 maanden af te trekken. De regel van AAOIFI (6/2/2) geldt op dezelfde manier voor een autolening: volg je AAOIFI daarin, laat zo’n lening dan weg.

Rente

Rente die de bank je heeft betaald, mag je niet houden. Ze blijft buiten de berekening, zodat je er geen zakat over betaalt, en je geeft haar helemaal weg, los van de zakat (AAOIFI 5/1/3; NZF).

Maanjaar of zonnejaar

Het percentage is 2,5% voor een maanjaar van 354 dagen. Gebruik je elk jaar dezelfde datum in de gregoriaanse kalender, dan is het jaar 11 dagen langer en wordt het percentage 2,577% (AAOIFI 3/2/4; NZF), of 2,5775% als er een 29 februari in het jaar valt, zoals een voetnoot in de standaard toevoegt. AAOIFI staat het zonnejaar toe; NZF raadt het maanjaar aan als dat kan. Het verschuldigde bedrag wordt naar boven afgerond op de cent.

Wat Zakat354 niet voor je beslist

  • Welke opvatting je volgt. Bij elke keuze staat wie haar aanhangt. Zakat354 doet geen uitspraak over meningsverschillen.
  • Je bedoeling. Of aandelen of vastgoed bedoeld zijn om te verkopen of om te houden, bepaalt hoe ze meetellen. Jij kiest bij welke post je ze invult.
  • Wie het ontvangt. Zakat gaat naar de ontvangers die in de Koran worden genoemd (9:60). Zakat354 houdt bij wat je hebt betaald, maar int of verdeelt geen zakat.
  • Waarvoor het formulier geen post heeft. Een bruidsgave (mahr) die je nog schuldig bent, de hypotheek op een huis dat je verhuurt, een spaarverzekering, lijfrente of spaarhypotheek, en een eigen bedrijf dat meer schuldig is dan het bezit. Ook het vermogen van kinderen: volgens de hanafitische rechtsschool is er geen zakat over verschuldigd; volgens de sjafi’itische en de malikitische wel, en dan betaalt de voogd.
  • Vragen over je eigen situatie. Daarvoor kun je het best een geleerde raadplegen die je vertrouwt.

Een bedrijf

AAOIFI en NZF naast elkaar

Waar de twee methodes overeenkomen en waar ze verschillen
OnderwerpAAOIFI-standaard 35NZF
Nisab85 g goud (of 595 g zilver)612,36 g zilver aangeraden bij gemengde bezittingen (of 87,48 g goud)
Percentage bij een maanjaar2,5%2,5%
Percentage bij een zonnejaar2,577%, of 2,5775% in een schrikkeljaar2,577% (NZF raadt het maanjaar aan)
Debiteuren voor dienstenTellen meeTellen niet mee
VoorraadVerkoopprijs op de zakatdatum; kostprijs alleen als dat buitengewoon moeilijk isVerkoopwaarde; vanuit de balans: tel de brutomarge erbij op
GrondstoffenTellen mee tegen marktwaarde; hulpstoffen zoals brandstof nietTellen mee, tegen de waarde in de huidige staat
Schulden binnen 12 maandenAfgetrokkenAfgetrokken, maar trek alleen af wat nodig is
Langlopende leningenDe aflossingen van het komende jaarDe aflossingen van het komende jaar, zonder rente
Schulden voor vaste activaNiet afgetrokken; gemengde schulden naar verhoudingAfgetrokken zoals andere schulden
Te betalen renteNooit afgetrokkenNooit afgetrokken
VoorzieningenPas afgetrokken als ze betaald zijnNiet behandeld; de app trekt ze niet af
Betaalde waarborgsommenEén keer meetellen, als ze terugkomenNiet behandeld; de app telt ze als vordering
Rente die nog in kas is, om weg te gevenGeen deel van de zakatgrondslagBlijft in de zakatgrondslag: de bedrijfsgids trekt haar niet af
Nisab bij een bedrijf met vennotenHet bedrijf als geheelHet deel van elke vennoot
Vaste en immateriële activaTellen niet meeTellen niet mee
Vooruitbetaalde kostenTellen niet meeTellen niet mee

De berekening in één regel

Een bedrijf betaalt zakat over wat het bezit aan geld, of aan wat bedoeld is om geld te worden, min wat het in het komende jaar moet betalen. Dat verschil is de zakatgrondslag. Bereikt de grondslag de nisab, dan is de zakat een veertigste deel ervan: 2,5% voor een maanjaar.

Zakatgrondslag = zakatplichtige bezittingen − schulden die binnen een jaar betaald moeten worden. Zakat = zakatgrondslag × percentage.

AAOIFI SS 35, 2/1/1

De app gebruikt de nettovermogensmethode van AAOIFI-sharia-standaard 35. Het vertrekpunt is de balans op de zakatdatum, niet de winst van het jaar: een bedrijf dat verlies heeft gemaakt, betaalt nog steeds zakat over wat het bezit (2/3/1–2/3/2).

Wat meetelt

  • Kas en banksaldi, ook spaarrekeningen en saldi bij betaalproviders (5/1/1). Vreemde valuta reken je om tegen de koers op de zakatdatum.
  • Geld dat het bedrijf tegoed heeft en verwacht te ontvangen: openstaande facturen, terug te vragen btw, verstrekte leningen (5/3/1). Dubieuze debiteuren tellen pas mee als het geld binnen is.
  • Betaalde waarborgsommen voor huur of diensten tellen één keer mee, voor één jaar, als ze terugkomen (5/1/5/3). Met NZF, dat ze niet apart noemt, tellen ze als vordering elk jaar mee.
  • Voorraad voor verkoop, tegen de prijs waarvoor hij op de zakatdatum verkocht zou worden (5/2/2). Zie voorraad waarderen hieronder.
  • Grondstoffen die onderdeel worden van je producten, tegen marktwaarde, en onderhanden werk, tegen de waarde in de huidige staat (5/2/8–5/2/9).
  • Beleggingen om te verkopen, tegen marktwaarde. Langlopende deelnemingen tellen mee naar hun deel van de zakatplichtige bezittingen van het andere bedrijf; de app telt de hele deelneming mee, tenzij je een lager deel instelt. Een bedrijf waarin je deelneemt dat zelf zijn zakat berekent en betaalt, telt niet nog eens mee (4/2/5): vink dat aan op de regel.
  • Goud en zilver, en vastgoed dat je hebt gekocht om te verkopen, tegen de waarde van vandaag.

Wat niet meetelt

  • Wat je gebruikt om het bedrijf te runnen: inventaris, vervoermiddelen, bedrijfspanden, meubilair, software, goodwill en andere rechten (4/1).
  • Wat je verhuurt, zoals een verhuurd pand (4/2). De huur die je hebt overgehouden staat op je bank, en telt daar mee.
  • Vooruitbetaalde kosten en voorschotten aan leveranciers (5/3/4/5–5/3/4/6).
  • Hulpstoffen die in het bedrijf worden verbruikt, zoals brandstof en schoonmaakmiddelen (5/2/8).
  • Dubieuze debiteuren (5/3/1).

Wat wordt afgetrokken

Schulden die in het komende jaar betaald moeten worden, verlagen de zakatgrondslag (2/1/1):

  • crediteuren (6/3/2) en belastingen die je moet betalen (6/3/10);
  • nog te betalen kosten en lonen (6/3/8), en vooruitontvangen bedragen voor werk dat je nog moet doen (6/3/9);
  • kortlopende leningen, rood staan en creditcards (6/3/7);
  • van een langlopende lening alleen de aflossingen op het geleende bedrag in de komende 12 maanden.

Wat niet wordt afgetrokken

  • Rente, betaald of nog te betalen (6/2/4).
  • Voorzieningen, zoals vakantiegeld, garanties en pensioenen, tot ze betaald zijn (7/2–7/3).
  • De rest van een langlopende lening, na de komende 12 maanden.
  • Bij AAOIFI: schulden waarmee inventaris, vervoermiddelen of een pand zijn betaald (6/2/2). Een lening voor beide soorten bezittingen wordt naar verhouding afgetrokken: telt 60% van de bezittingen van het bedrijf mee voor zakat, dan wordt 60% van de lening afgetrokken (6/2/3).
  • Kapitaal, reserves en winst. Die zijn van de eigenaren; het zijn geen schulden (6/1).

Voorraad waarderen

Zakat waardeert voorraad tegen de prijs waarvoor hij op de zakatdatum verkocht zou worden, niet tegen wat hij heeft gekost (AAOIFI 5/2/2; NZF). Een balans laat de kostprijs zien, dus de app vraagt bij elke voorraadrekening naar de verkoopwaarde.

Weet je die niet, dan zijn er twee terugvalopties. AAOIFI staat de kostprijs alleen toe als de verkoopprijs buitengewoon moeilijk te bepalen is. De balansmethode van NZF telt je brutomarge bij de voorraad op: een omzet van 50.000 met een kostprijs van de omzet van 40.000 geeft een marge van 20%, dus een voorraad van 10.000 telt mee als 12.000. De app berekent de marge uit de omzet- en kostprijsrekeningen in je saldibalans, of je vult hem zelf in.

De nisab

Zakat is alleen verschuldigd als de zakatgrondslag de nisab bereikt. AAOIFI stelt die op 85 gram goud, of 595 gram zilver (3/2/2). NZF gebruikt 87,48 gram goud of 612,36 gram zilver, en raadt zilver aan als iemand verschillende soorten bezittingen heeft: dat is de lagere drempel, en beter voor wie de zakat ontvangt.

De app vergelijkt de grondslag met de prijs op je zakatdatum, uit dagelijkse goud- en zilverprijzen en de wisselkoersen van de Europese Centrale Bank. Je kunt ook zelf een prijs invullen, bijvoorbeeld die van je juwelier.

Met AAOIFI wordt de nisab gehouden tegen het bedrijf als geheel, omdat de standaard de zakat van een onderneming op bedrijfsniveau berekent (2/1/1). Met NZF tegen het aandeel van elke eigenaar, omdat elke vennoot verantwoordelijk is voor zijn eigen deel. Beide kun je kiezen. De nisab gaat ook over het totale vermogen van een persoon: ligt het deel van een eigenaar eronder, maar komt hij met zijn spaargeld erboven, vink dat dan aan en de zakat wordt toch berekend.

Maanjaar of zonnejaar

Het zakatjaar, de hawl, is een maanjaar van 354 dagen (3/2/4). Is je zakatdatum een Hijri-datum, zoals 1 Ramadan, dan is het percentage 2,5%.

Veel bedrijven gebruiken liever het einde van hun boekjaar. Een zonnejaar is ongeveer 11 dagen langer, dus het percentage wordt 2,577%, of 2,5775% in een schrikkeljaar volgens AAOIFI. NZF noemt 2,577% en raadt het maanjaar aan.

Hijri-datums volgen de Umm al-Qura-kalender. Waar jij woont, kan de maand een dag eerder of later beginnen, afhankelijk van wanneer de maan wordt gezien.

Eigenaren, vennoten en aandeelhouders

  • Eenmanszaak: de eigenaar betaalt alles.
  • Vof of maatschap: elke vennoot betaalt over zijn eigen deel. Een vennoot mag met toestemming voor de anderen betalen.
  • Bv: volgens AAOIFI betaalt het bedrijf zelf als de wet, de statuten of de aandeelhoudersvergadering dat bepalen (2/2/1). Anders betaalt elke aandeelhouder over zijn eigen deel, en laat het bedrijf weten hoeveel zakat er per aandeel is (2/2/5).

Het overzicht laat per eigenaar het deel van de grondslag en van de zakat zien. Eigenaren die zelf betalen, kun je buiten het totaal houden. Een eigenaar die niet zakatplichtig is, zoals een aandeelhouder die geen moslim is, telt helemaal niet mee in de zakatgrondslag, zoals besluit 28 van de Internationale Islamitische Fiqh-academie van bedrijven vraagt.

Rente zuiveren

Rente die het bedrijf heeft ontvangen, hoort niet bij de zakat. Geleerden raden aan haar weg te geven aan een goed doel, zonder er beloning voor te verwachten. De app telt de renterekeningen in je saldibalans op en laat dat bedrag apart zien, samen met andere inkomsten die je als niet toegestaan aanmerkt. Met AAOIFI blijft dat geld ook buiten de zakatgrondslag, omdat zakat alleen over de hoofdsom gaat en de rente niet van het bedrijf is (5/1/3). De bedrijfsgids van NZF noemt ‘onrechtmatige inkomsten zoals rente’ bij wat niet van het zakatplichtige bedrag af mag, dus met de NZF-methode blijft het erin. Voor een persoon zegt NZF zelf dat over ontvangen rente geen zakat verschuldigd is: met een eigen methode kun je het ook voor een bedrijf erbuiten laten.

Wat de app niet voor je beslist

  • Je bedoeling. Of vastgoed of aandelen bedoeld zijn om te verkopen of om te houden, bepaalt of ze meetellen. Jij kiest de categorie.
  • Welke geleerde je volgt. De app laat beide methodes en elke keuze zien; hij doet geen uitspraak over meningsverschillen.
  • Je eigen zakat. Spaargeld, goud en beleggingen buiten het bedrijf horen niet bij deze berekening. Die vul je in je eigen werkblad in, en dat is gratis.
  • Het betalen. Zakat gaat naar de ontvangers die in de Koran worden genoemd (9:60). De app houdt betalingen bij, maar int of verdeelt geen zakat.

Bronnen